Halk ağzı deyim; mâcerâ sahibi olmak; feleğin türlü sillesini yiyerek görüb geçirmek; aşk yolunda türlü cefâ, mihnet çekmek; misâller: Başından geçen pişmiş kelleden geçmemiştir (Bu örnek de ayni mânada bir halk deyimidir). Başından bu kadar şey geçdi,...

Osmanlı İmparatorlarının İstanbul sarayında Enderunu Hümâyun teşkilâtında Enderunun en büyük âmir ve zâbiti Silâhdar Ağadan sonra gelen Çuhadar Ağa ile ayni mertebe bir saray zâbiti; resmi unvânı “Rikâb Başçuhadarı”dır, fakat bâzan “rikâb” kelimesi haz...

Yeniçeri Asker Ocağının cemaatli ortalarından (B.: Yeniçeriler) Ocak mekkâre develerine bakan ortalar efrâdının en kıdemlisi; terfi ettiği zaman Acemioğlarlar Ocağında Rumeli Ağası olurdu (B.: Acemioğlanlar). Divan merâsime iştirak eder, divan günleri ...

Tanzimattan evvelki devirde İmparatorluk mâliyesinin başında en büyük memurun unvanı, zamanımızın maliye vekili yerinde olan zât (B.: Defterdar).

Halk ağzı deyim, hava ve heves yolunda uçarılık, haşarılık; bir gencin ciddî olmayan şeylerle meşgul olup kıymetli zamanını hiçe harcaması; misâller: Baba haylaz oğlundan şikâyetcidir: — Oğlum.. yaşın otuz, başında hâli kavak yeli eser, baltaya sap ol ...

Eski halk ağzı deyimlerden, “başı ateşe yakmak”, “baş ateşe yanmak”; bilerek, bilmeyerek sonu belâlı tehlikeli, felâketli ve hattâ ölümlü bir işe girmek, sokulmak, sürüklenmek, Misâller: Yalın ayaklı, üstübaşı dökük bir tüysüz oğlan polis karakolunda i...

1) : İki kelimeyi bir araya getiremez dil bilmezin hatibliktaslaması; kaba köylü ağzı ile yersiz fakat dakunaklı, bilmeyen mütecâviz sözler söyleme; 2) : İşde beceriksizlik, olacak işi berbad etme, “.. Bağçıvanın yamağı Allahın hödüğü ammâ al yanağında...

Halk ağzı deyim; hasmının, düşmanın, kızdığı kimsenin bulunduğu yeri allak bullak etmek; sahibine kızdığı yeri, eşyayı kırıp, yıkılıp tahrib etmek; her hangi bir şeyi birinin başına vurmak; misâller: Tophânede sabahçı kahvehânesinden koğulmuş hâneberdu...

Halk ağzı deyim; Cezâ görmek; ayni suçdan ceza görmesi lâzım bir kaç kişi arasında birisin cezâlandırılıp öbürlerinin kurtulması; bu deyim de “mâsum olarak cezâ görme” anlamı da gizlidir; misal: Kahvede bir hademe anlatır: — Müdür kapucunun bizim Hasan...

Halk ve külhâni ağzı argo deyim; üstünde yük olup kalmak; misâl: Bir hâneberduş konuşur: — Kışın, gece açıkda donup geberecek, benim ine getirdim, tam altı ay oldu be, başımda ekşidi. * — Abi, hastayım (parasızım, zilim (açım), toka et (para ver), yoks...

Halk ağzı deyim, bed dua: “Ölesice, geberesice” yerine kullanılır; misâl: — Hayırsız dayın ne âlemde? — Başına toprak, domuz gibi, Azrâilin gözü kör, gider elin tâze, gül gibi evladlarını alır da bu habisi ortadan kaldırmaz.

Halk ağzı deyim; kırık kalbim çok yakın bir sevgiliye inkisar hitâbı; “artık benden, maddî manevî hiçbir şey beklemesin” manâsında.

Halk ağzı deyim, nikâhlamak, evlendirmek; “Yüzü gözü açılmadan oğlanın başını bağlamalı”.

Tanzim ve nakledenin adı ile târihini tesbit edemediğimiz bir meddah masalıdır, emsâli gibi geçmiş asırların İstanbul hayatı bakımından büyük kıymet taşır. Bu masal 1953 de Hafta Mecmuasında R. E. Koçunun kalemi ile ve “İstanbul masallarının güzel kadı...

Günlük, yahud haftada iki veyâ üç gün yayınlanır, onbeş günlük, aylık, ciddî yahud mizâhî bir siyasî gazete veya derginin baş yazısını yazmayı taahhüd etmiş muharrirlere verilen isimdir. Siyasî dergi yahud gazete, 1) : bir imtiyaz sahibinin malı; 2) : ...

Gazeteci, edîb, piyes müellifi; bu satırların yazıldığı 1960 yılında Cumhuriyet Gazetesi yazı ailesinin seçkin başlarından, bu büyük gazeteye ciddî ve vakur sîmâsını verenlerden biri; 1905 de Edirnede doğdu, piyâde binbaşısı Ömer Fehmi Beyin oğludur. Ö...

Topkapusu Sarayında Fatih Sultan Mehmed devri yapılarındandır; zamanımızdaki görünüşü ile tavla zarı şeklinde bir binâdır, kadimden beri “kule” denile geldiği nazarı dikkate alınırsa eskiden üzerinde bir veya bir kaç kat daha bulunduğu muhakkaktır. Bug...

Yemeni, kesimi, biçiminde bir nevi ayakkabıdır ki asırlar boyunca halk, asker ve kadın, erkek ve çocuk ayakları “başmak”ın çeşidini ayaklarında taşımıştır; üstü açık, ön kısım parmakları tamamen örter (yemeni de parmak aralıklarının bitimi görünebilird...

Topkapusu Sarayında, sarayın büyük giriş kapusu olan Bâbıhümâyun tarafından gelindiğine göre Dördüncü Avlu denilen avlunun en geniş parçasının adıdır; isim dâiresi bu avluda bulunan Başlalaya nisbetle verilmiştir. Eski saray teşkilâtını ve saray hayatı...

Tanzimatdan evvelki devirde, Osmanlı İmparatorlarının İstanbulda dâimî ikaametgâhları olan ve devlet kütüğünde resmi adı sarâyi Cedîdi Âmire olan Topkapusu Sarayı teşkilâtında Enderunu Hümâyun zülüflü ağalarının en üst sınıfını teşkil eden kırk nefer H...

Gelinbaşı süslemede kullanılan tac, gelin tacı; muhakkak tac şeklinde olmayan her hangi bir şekil, meselâ bir sorguç, bir çiçek büketi şekli verilmiş olan fakat yine gelin başı süslemede kullanılan mücevherat, Eski İstanbul düğünlerinde en mütevâzı ail...

Fâtihte Kirmasti ve Şeyhresmî mahalleleri arasında hudud sokaktır; Fevzipaşa caddesi ile Dârüşşefaka caddesi arasında, sağında ve solunda iki ayrı mahallede kalmış bulunan Başimam ve Başhoca sokakları ile paralel uzanır. Fevzipaşa caddesi başından giri...

Enderûnu hümâyunun yetişdirdiği son sîmâlardan, sohbeti tatlı, kalem sâhibi bir İstanbul Efendisi; kuruluşu yıllarında Gazanferağa Belediye Müzesi Müdürlüğünde bulundu. 1888 de Beşiktaşda Şenlikdede mahallesinde doğmuştur, babası İkinci Sultan Abdülham...

Muallim, Eczacı ve kimyâger, bu ansiklopedinin yazı ailesinin seçkin sîmâlarından biri; 1903 de Manastırda doğdu, Manastır eşrafından müteahhid Rifat Beyin oğludur, on sekiz evlâddan hayatda kalmış üç erkek kardeşin ikincisidir. Vâlidesi Lebibe Hanım K...