İkinci Sultan Abdülkhamit devrinde erkânı harp binbaşısı Manastırlı Rifat Bey adında bir zât tarafından çıkarılmış didaktik bir okul mecmuası; Cemiyeti Tedrisiyei İslâmiyenin en eski âzâlarından olan Rifat Bey (B.: Cemiyeti Tedrisiyei İslâmiye) kendi b...

Ünlü aktris, film artisdi; 1938 de İstanbulda Taksimde doğmuşdur; babası müslüman olmuş Hâlid abdullah adında bir İngiliz mühendisi, annesi Kayserili çok zengin bir tüccarın kızı olan Hamide hanımdır. Hamide Hanımın annesi Besime Hanım da bir İngiliz m...

Gurbetci Çankırılıların İstanbula gelenlerin bir kısmı leblebicilik yaparlar; İstanbulda bu iş Çankırılılara has gibidir; leblebicilerin de bir kısmı dükân sâhibidir, bir kısmı da büyük şehri sokak sokak dolaşan, hattâ civarında, etrafından en uzak köş...

Batı türkcesinde isim, meşin, dağarcık, ufak hurç (H. Kâzım, Türk Lugatı). Eşya çantası, evrak çantası, para çantası av ve avcu çantası olarak dört çeşidi vardır. İçine bilhassa mâdenî para konulan para çantası, artık pek ender olarak kullanılan örme v...

İstanbulun en eski Sinagonudur; Hahambaşı Ben Ezrâ tarafından 1606 da yaptırılmışdır; Fener ile Balat arasında Vodin caddesinde 184 kapu numarası nı taşıyan binâdır; sokak üzerinde yalnız kapusu görünür, cebhesi bir sıra dükkânlar tarafından kapatılmış...

Halk ağzı argo sıfat, “geveze”, “boşboğaz” anlamında; “Büyük Türk Luğatı” müellifi Hüseyin Kâzım Beye göre, aslı italyanca aynı anlamda “Ciarciare” den bozmadır ki, bu takdirde İstanbula tersâneliler ağzı ile yayıldığı tahmin olunabilir; gevezeliğe de ...

1934 Belediye Şehir Rehberinde Beyoğlu kazasının Hasköy nâhiyesinin Piriçavuş Mahallesi sokaklarından; “T” şeklinde bir sokakdır. Bu mahallenin Keçecipiri mahallesi ile sınırını teşkil eden Baçtar Sokağı ile Kalaycıbağçesi sokağı arasında uzanır, ikinc...

1934 Belediye Şehir Rehberinde Kınalıada sokaklarından; bu rehberin 34 numaralı paftasına göre, Balmumcu sokağı ile Korkut sokağı arasında uzanır; Kınalı Fırın ve Sâki Bey sokakları ile kavuşakları vardır; yerine gidilip şu satırların yazıldığı sıradak...

İstanbulun en büyük ve mükellef yeniçeri kahvehânelerinden biriydi (B.: Kahvehâne; Yeniçeri Kahvehâneleri). Mîrî bir yapı olup Çardak İskelesi Yeniçeri Kolluğu çorbacıları nam ve hesabına işletilegeldiğini tahmin ediyoruz. 1730 ihtilâlinde Patrona Hali...

İstanbulun Halic yalısında eski meşhur bir yeniçeri kolluğu ve burada bulunan eski meşhur bir iskele; Çardak kolluğu ve Çardak İskelesi Bostancıbaşı Defterlerin de (B.: Bostancıbaşı Defterleri) şöyle tesbit edilmişdir: “...Eminönü tarafından gelirken: ...

1934 Belediye Şehir Rehberinde Eminönü kazâsının Aliçelebi (Merkez nâhiyesine bağlı) ve Zındankapusu (Küçükpazar nâhiyesine bağlı) mahallelerin müşterek bir yolu; Haliç kenarında yalı boyunda uzanır (Pafta 1/4 ve 5/9); adını eski Çardak İskelesine nisb...

Dalyanlarda balık gözleyen balıkçıların oturduğu deniz üstü çardaklardır (B.: Dalyan): denize çakılı Kazıklar üstünde hemen dâimâ iki göz ahşab kulübecikden mürekkebdir. Bir dalyan kayığı ile gidilen çardağa, denize salınmış çubuk basamaklı tahta merdi...

Eski büyük ahşab İstanbulda yangın âfetine karşı yeniçeriler görevli olduğu için, yangın tulumbacılığı kurulduktan sonra tulumbacılar ocağı da yeniçeri ocağına yamak olarak bağlanmış idi (B.: Tulumbacılık, Yeniçeri); yangın tulumbaları da Yeniçeir Koll...

Yelkenli gemiler devrinde Marmaranını Silivri, Gelibolu, Çardak, Bandırma, Mudanya, Yalova, Karamürsel, Değirmendere, İzmit, Hereke, Tavşancıl gibi yalı kasabalarına küçük yelkenliler gidib gelirdi, hattâ bunlara “kayık” adı verilirdi, “Mudanya Kayığı”...

1955 ile 1960 arasında Cağaloğlunda Bâbıâli Caddesinde (1934 Belediye Şehir Rehberindeki Bâbıâli Caddesi), bu caddenin Türbe bitiminde Köşke Hanın altında içkili bir büfe idi, hâlen yerinde bir kebabcı - aşcı vardır (1963). Bir aydın adamlar yeri olara...

İstanbula gelen yaş meyva ve sebzelerin muhtelif isimler altındaki vergilerini alan memurun adı; memuriyetine de Çardak Emâneti (Eminliği) denilirdi; veri Çardak İskelesinde idi; Evliyâ Çelebi Onyedinci asır ortasında Çardak Eminin emrinde 50 nefer mem...

Çanakkale Boğazının Anadolu yakasında ve Gelibolunun karşısında Çardak Kasabası ve limanına nisbetle konmuşdur; 1940 senesinde İngilterede inşâ edilmişdir; açık denizlerde seyrüsefer edebilecek kabiliyetde bir teknedir; yolcu istiâbı 200 kişi olup 13 k...

Türk lûgatında büyük örtü anlamında isim; günlük hayatımızda üç yerde kullanıla gelen örtülere bu isim verile gelmişdir; 1– Yıkanıp temizlenmesi güç olan yorganın baş, yüz, ağız, el, ayak ve vücud ile temas eden kenarlarına ve iç yüzüne muvakkaten diki...

Birinci Cihan Harbinden sonra çıkmış, bütün dünyâ yüzüne, bu arada memleketimize de yayılmış bir dansın adı; Türkiyede salgın hâlini alışı 1925-1927 arasıdır. Cumhuriyet devriminin ilk, heyecanlı yılları idi; batılı hayatı yolunda her sahâda gelişme iç...

İstanbulun günlük iktisâdî ve ticârî hayatının tanzimi ve İstanbul esnafının ahvâlinin teftişi için Fâtih Sultan Mehmed devrinden Tanzimat devrine kadar her hafta sadırâzamın başkanlığında toplanmış bir divân ve yürürlükde kalmış bir kanundur. Hükûmet...

Kefal balığı avında kullanılan bir âletdir; Karakin bey Deveciyan “Balık ve Balıkcılık” adındaki muhalled eserinde (B.: Balık ve Balıkcılık) bu âletden şöyle bahsediyor: “Haliç içinde batmış olan vapurların enkaazında âdetâ yuva yapmış bulunan kefal ba...

1934 Belediye Şehir Rehberinde Fâtih kazâsının Karagümrük nâhiyesinde Kocadede ve Beyceğiz mahallesinin arasındaki sınırın bir kısmını teşkil eder bir sokakdır. (Pafta 7/101 ve 102). Beyceğiz Caddesi ile Manyanizâde Caddesi arasında uzanır; Çulhalar so...

Batı türkcesinde haftanın yedi gününden birinin adı; aslı farsca “Çihâr şenbe = dördüncü gün” den bozmadır; “şenbe” farsca gün “çihar” da dört demekdir, İranlılarda kadimden beri haftabaşı “pazar” olduğu için çarşanba ya da dördüncü gün denmişdir; cuma...

Fâtihde İstanbulun meşhûr bir semtinin adı; bütün semtlerde olduğu gibi sınırını kesin olarak göstermek mümkün değildir; meşhûr binâlara nisbetle, Dârüşşefaka Lisesinin, İsmail Efendi Medresesi ve Camiin, Murad Molla kütübhânesinin ve Mehmedağa Camii i...

1934 Belediye Şehir Rehberine göre (Pafta 9/119) Eyyubun İslâmbey Mahallesi yollarından; Tahtaminâre Caddesi üzerinde “T” şeklinde bir çıkmazdır. Yerine gidip şu satırların yazıldığı sıradaki durumu tesbit edilemedi. (Ocak 1964).