Bağçıvan ıstılâhı, “tohum, fide veya fidan, bir bitki toprağa ekildiğinde verilen ilk su; İstanbulun hâneberduş pırpırılar argosunda kötü mânâda kullanılır, ekseriyâ kaba ağız şakası olarak olarak kullanılır, meselâ: “ulan ne siftinip büzülüyorsun be, ...

Beyoğlu’nda Çukurluçeşme sokağındadır; Birinci Sultan Mahmud zamanında, sonradan paşa olduğu bir kayıttan öğrenilen Cebecibaşı Abdullah Paşa tarafından 1144 hicret yılında yaptırılmıştır. (Milâdî 1731 - 1732). Bahçeköydeki Taksim sularından şehrin Boğa...

Kapukulu yaya asker ocaklarından Cebeci Ocağının kumandanının unvânı (B.: Cebeci Ocağı). Aşağıdaki satırları Ord. Prof. İ. Hakkı Uzun çarşılı: “Çebecibaşılığa tâyin edilen şahıs pâdişahın huzûruna kabul edilerek teşekkür makamında etek öperdi. Fatih Su...

Haliç Bölgesinde Fenerde, bu nâhiyenin Kâtib Muslihiddin Mahallesinde, adını taşıyan sokakda idi; Hadikatül Cevâmi: “Eski Nişancı Câfer Çelebi Camii yanındadır; bânisi Cebecibaşı Şüşâeddin Ağadır, merkadi mâlûm değildir; bu mescidin mahallesi vardır” d...

Cebe Ali Bey de denilir; Fâtih Sultan Mehmed Devri kumandanlarından, kuvvetle tahmin ediyoruz ki o devirde kurulmuş olan Cebeciler asker ocağının ilk ağası, kumandanı (B.: Cebeci Ocağı). Hayatı karanlık içindedir, aslının nereli olduğu da bilinmiyor; y...

Sahne ve film sanatkârı, 1929 da İstanbul’da doğdu; babasının adı Salih Subhi, anasının adı Sabriyedir; evli, aynı zamanda meslekdaşı olan eşinin adı Mürüvvettir (B.: Caymaz Mürüvvet). 52, ilk okulda okudu, 1945 de Yenikapu Orta Okulunu bitirdi; aynı y...

“Yelkenci Yusuf” hikâyesinin kahramanlarından, onyedinci asır ortasında Köprülü Mehmed Paşa sadâretinde Akbıyık Hamamında çalışır bir dellâk; “şâhinbaş car ebrû, eşirrâya evbaş fâsiku fâcire dârû, cümle ameli küfrü ilhad, zeberdest Ferhad, Arnavudun ye...

Sahne ve film sanatkârı, 1929 da Tekirdağda doğdu! Mehmed Gürel adında bir zâtin kızıdır, annesinin adı Esmadır; meslekdaşı aktör Temuçin Caymazla evlenmişdir. Şehremini ilk okulunda, Kız Sanat Okulunda ve Amerikan Kız Sanat Okulunda okudu, 1946 da Râş...

“Batı Türkçesinde isim, biniş altına giyilen dar hırka, zırh, cevşen, meşin, yelek, meşin hırka” (Türk Lûgatı). Osmanlı devletinin kadim ordu teşkilâtında bir asker ocağının adı bu kelimeden alınarak konmuşdu (B.: Cebeci, Cebeci Ocağı). Mehmed Zeki Pa...

Aslı Trabzonludur, babasının memur olarak bulunduğu Erzincan’da doğmuşdur, Harbiye mektebinden hicri 1290 da (milâdî 1873) de süvâri olarak mezun olmuş ve 1911 de vefât etmişdir. Kabri Üsküdar’da Hüdaî dergâhındadır. Kaymakam rütbesinde iken İstanbul i...

Aktör, Şehir Tiyatrosu sanatkârlarından; 11 Mayıs 1909 da İstanbul’da Göztepe’de doğdu; İhsan Paşanın torunu, asker emeklilerinden Safvet Beyin oğludur; annesinin adı Fatma Refia Hanımdır, Celâl Balkır on altı yaşında iken pek genc olarak kalb sektesin...

Hicrî 1200 ile 1210 arasında İstanbul’un bir mahalle mektebinde hem güzelliği, iffet ve istikaameti, hem de hâzin bir mâcerânın kahramanı olmuş genc bir kalfa. Bulunduğu mektebin adı ve semti bilinmiyor, fakat o mektebin hocası olduğunu söyleyen Afif E...

“Gümüş Kanal”; Lâle Devrinde, o zamanlar Sâdâbâd adı verilmiş olan Kâğıdhânedeki mâmurede, Kâğıdhâne deresi kenarına yapılmış rıhtımlara verilmiş olan isimdir. Lâle Devrinin en mümtâz şâiri, divanı ile o devri kendi başına temsil eden Nedim Cedveli Sîm...

Asker ressamlarımızdan; 1859 da doğdu, ressam Hüsnü Yusuf Beyin oğludur; 1878 de Harbiye Mektebinden mezun olarak henüz ondokuz yaşında bulunduğu için kıt’a hizmetine verilmeyip mülâzim rütbesi ile Beşiktaş Askerî Rüşdiyesine resim muallimi tâyin edild...

En güzel örnekleri İstanbul’da bulunan Türk hammalarının yapısında, hamamı ısıtmak için döşeme taşlarının altında bırakılan boşluğa verilen isim, külhanda yanan ateşin harlı dumanı ve yalımı bu kanallardan dolaşıp gider ki, zamanımız tâbiri ile ber çeş...

Halk ağzı deyim, “kötü adam, fâsid, fâsik, fâcir, işi gücü mel’anet olan adam”; bu tipler vücud yapısı ile de iri yarı olunca bu deyimin başına ekseriya bir “tam” kelimesi de ilâve edilir; misal: — Şu çingeneyi gördün mü? — Kim imiş o? — Meşhur Cellâd...

Halk ağzı argo, hem ef’ali kötü, hem de yüzü çirkin kimseler hakkında kullanılır; misal; iki hâneberduş konuşur: — Ulan Ato’yu gördüğün var mı bu günlerde?... — Şeytan görsün yüzünü cehennemliğin...

El yazması kitablarda, kâğıd yüzünde yazının doldurduğu yerin etrafına çizilen çerçevenin adı; bu çerçeve çizgileri ya siyah veyâ kırmızı mürekkeble, veyâ ekseriya altın yaldızla çizilirlerdi.

1826 tarihine kadar Osmanlı Devletinin, askerî disiplinle yetişdirilen ve bir Cellâdbaşı’nın nezâreti, zâbitliği altında devlet cellâdları bulunmuşdur; cellâdların İstanbuldaki kışla - koğuşları da Topkapusu Sarayı Hümâyununda Hamlacılar Ocağı denile S...

Bir mahkûm cellâda verildi mi, esvabiyle beraber üzerinden çıkan her şey cellâdların olurdu; bu eşyalar toplanır ve senede bir veya iki defa büyü bir mezad ile satılır, tutar bedelleri cellâdlar arasında taksim edilirdi. Buna “Cellâd mezadı” denilirdi....

İstanbul’da eski mahalle, semt tulumbacılığı hayatı üzerine yazılmış bir destan olup hicrî 1315 yılı kurban bayramının bayram gecesi Aksarayda Cellâdçeşmesinde çıkan yangında üzerlerine duvar yıkılarak Hidâyet ve Kürd Bahâdır adında iki omuzdaşı ile be...

Topkapu Sarayında, Bâbıhümâyun ile Bâüsselâm (Orta kapu) arasındaki Birinci Avlu denilen meydanda (B.: Bâbıhümâyun; Bâbüsselâm), Bâbüsselâma (orta kapuya) yaklaşırken sağ tarafdaki duvar önünde görülen çeşmedir. Bu çeşmenin önünde sütunumsu bir taş var...

Asli arabca, garb türkcesinde isim ve sıfat; îdam hükümlerini yerine getiren adam; mecâzen “merhametsiz, zâlim, gaddar, amansız, hunhar, kan dökücü” yerinde kullanılır. Dîvan şâirleri civan ve nigâr sevdikleri, övdükleri güzellerin vahşî, zâlim bakışl...

Onaltıncı asır şâirlerinden; İstanbul’da yaşamışdır; medresede okumuş, fakat ilmiye yoluna girmemiş, şiir ve edebiyat ile iştigaaletmişdir; şiirlerinde de mesnevî tarzını tercih ederdi, bir “Leylâ ile Mecnun” hikâyesi yazmışdır; çok güzel farsca bilird...