1934 Belediye Şehir Rehberi’nin 31 numaralı paftasına göre İçerenköyü’nün sokaklarından; fakat bu paftada İçerenköy’ü gösterilmemiş, paftanın bir köşesine o mahallenin sokakları alfabetik sıra ile bir cedvel halinde yazılmışdır; yerine gidilip bu sokağ...

1934 Belediye Şehir Rehberi’nin 8 numaralı paftasına göre Fâtih kazâsının ve Küçükmustafapaşa mahalleleri arasında sınır sokaklarından biri; Haliç Caddesi ile Miralay Nâzım Bey Sokağı arasında uzanır; yerine gidilip şu satırların yazıldığı sıradaki dur...

1934 Belediye Şehir Rehberi’nin 11 numaralı paftasına göre Yedikule Hacı Evhadüddin Mahallesi sokaklarından, Hoca Evhad Çeşmesi Sokağı üzerinde ters dönmüş “F” harfi şeklinde bir çıkmaz sokakdır; yerine gidilip şu satırların yazıldığı sıradaki durumu t...

1934 Belediye Şehir Rehberinin 27 numaralı paftasına Üsküdar’ın Şemsipaşa semti sokaklarından; Eşrefsaat Sokağı ile Şemsipaşa Bostanı arasında uzanır; yerine gidilip şu satırların yazıldığı sıradaki durumu tesbit edilemedi (1964, Temmuz).

Beykoz’da meşhur İshakağa Meydan Çeşmesi’nin yanında (B.: Beykoz İshak Ağa Çeşmesi); yerine gidilip şu satırların yazıldığı sıradaki durumu tesbit edilemedi (1964 Temmuz).

Galata’da Azebkapusunda Azeb kapusu Çeşmesi de denilen XVIII. Asır yapısı sanat şâheseri Saliha Sultan Meydan Çeşmesi ve Sebilinin bulunduğu meydancık (B.: Azebkapusu; Azebkapusu Çeşmesi); Birinci Cihan Harbine kadar çalgılı tulumbacı kahvehâneleriyle,...

Eski İstanbul’un günlük hayatında veresiye alışverişte hesap tutmak için kullanılan tahta yahud ağaç parçaların adı; isim “çentmek” kökünden gelir. Hüseyin Kâzım Bey Büyük Lûgatında çetelenin târifini A. Vefik Paşa’nın “Lehçei Osmânî” isimli lûgatından...

“Bir nevi billûr kab” (H. Kâzım, Büyük Türk Lûgatı). Hüseyin Kâzım Beyin pek mübhem tarif ettiği Çeşmibülbül denilen eski Türk cam mamûlâtı zamanımızda kıymetli antika eşyâ arasındadır. Nureddin Rüşdi Büngül: “Eski Eserler Ansiklopedisi” isimli eserind...

Eminönü İlçesinin Süruri Mahallesindedir (1934 Belediye Şehir Rehberi, pafta 4/6); Sultan Mektebi Sokağı ile Tarakçılar Sokağı arasında uzanır, Necibefendi Sokağı ile kavuşağı vardır; bir araba geçecek genişlikde kabataş döşeli bir yoldur. Sol köşede, ...

Eski mahalle tulumbacılığı teşkilâtında Çeşmemeydanı Sokağı İstanbul’un birinci sınıf sandıklarındandı, uşakları arasından pek namlı tulumbacılar yetişmişdir (B.: Tulumbacılar). Tulumbacılar hakkında çok zengin hâtıraları olan Üsküdarlı Vâsıd Hiç Çeşme...

Geçen asır ortalarında yaşamış, kim olduğunu tâyin edemediğimiz ricalden İzzet Bey adında bir zâtin habeşî yahud zencî dadısı; devrin şâirlerinden Fatin’in kalemi ile yazılmış bir ölüm tarihi kıtası ile adı edebî kütüğümüze geçmişdir: Gitti İzzet Bey ...

Karagöz balığı soyundan bir balık; sırtının rengi mâviye çalar kurşunî, karnı beyaz ve boydan boya 10-12 aded parlak sarı çizgiler vardır ki “Şam Çetârisi” denilen bir kumaşa benzediği için çetari adı verilmişdir. Vücudu büyük pullar ile kaplıdır. Sırt...

1934 Belediye Şehir Rehberinin 8 numaralı paftasına göre Fâtihin Müftüali Mahallesi sokaklarından, Müftü Hamamı Sokağı ile Karadeniz Caddesi arasında uzanır; yerine gidilip şu satırların yazıldığı sıradaki durumu tesbit edilemedi (1964, Temmuz).

1934 Belediye Şehir Rehberinin 20 numaralı paftasına göre, Beşiktaş’da Abbasağa Mahallesi sokaklarından; Jandarma Mektebi Sokağı ile Yenimahalle dere Sokağı arasında uzanır; yerine gidilip şu satırların yazıldığı sıradaki durumu tesbit edilemedi (1964,...

“Kenarları kıvrılmış, oya ile yahud işleme nakışlarla süslenmiş, yağlık, mendil. Yazma ve sırmalı olmak üzere iki türlüsü vardır. “Yazma çevre” ve “sırmalı çevre” denilir; sırmalı çevrelere de “yağlık” adı verilir. (Mehmed Zeki Pakalın, Osmanlı Tarih D...

Geçen asır sonlarında yaşamış Hamzavî tarikâtından halk şâiri bir kalenderdir; kendi asıl adı da Hamza olup Rumelinde Kızanlıkda doğmuşdur, oranın terzi esnafındandır; 1876 Rumeli bozgunundan bir müddet sonra memleketindeki baba ocağını satarak tahmine...

Hüseyin Kâzım Bey Büyük Türk Lûgatında “Çeyrekci” maddesinde Lehçei Osmanîden naklen: “Pazarlarda gezen ayak kasabı ve bâzı satıcı” diyor. Mehmed Zeki Pakalın Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri isimli eesrinde şunları yazıyor: “Eskiden pazarlarda et ...

Safranbolu’dan İstanbul’a göçlere ön ayak olmuş dört büyük âileden biridir (diğerleri Murad oğulları, Garib Ağa oğullar, Kaymakcıoğulları; B.: Safranbolulular). Safranbolunun Yörük köyünün en mûteber âilesidir, Safranbolu’da bunlara Karaköylüler derler...

Türlü isimleri ile cild üzerinde görülen şiş ve kabarcık, irinli, cerâhatli malûm yaralar; çıbanın tıbbî târifi ve menşeleri, sebepleri bu ansiklopedinin konusu dışındadır. İstanbulun hâneberduş pırpırlar argosunda frengi hastalığına “çıban” denilir; ...

“Yahudilerin batak havuzu (H.Kâzım, Büyük Türk Lûgatı).” Mûsevi dininde de şer’i temizlik, boy abdesti, gusûl vardır; fakat müslüman abdestinden farklıdır, kendi usullerince bir havuza dalıp çıkarlar. Bundan ötürüdür ki İstanbulda mûsevi ekseriyetinin ...

Çıfıtburgaz Köyü, Mehmed Eşref Beyin 1324 (Milâdî 1906) tarihli İstanbul civarı haritasında Bakırköyü ile Kavas köyü arasında gösterilmiştir. Zamanımızda “Esenler” adını taşımaktadır (B.: Esenler). Balkan Harbine gelinceye kadar Çıfıtburgaz köyünde her...

Kalender meşreb şâirler tarafından “Şehrengiz” adı verilen manzum risâlelerle medhedilen esnaf güzelleri arasında çeyrekci kasab civanlarına da rastlanır; şehrengiz yollu yazılmış ve “Hûbannâmei Nevedâ” adını taşıyan manzum mecmuada çeyrekci civanı şu ...

Batı Türkçesinde “Yahudi, Mûsevî” anlamında; avâmî tâbirdir; mecâzen: “son derece inadçı.”

Meşhur, malûm ağaç; İstanbulun meydanlarını, sokaklarını, parklarını süsleyen ağaçların başında çınar gelir; İstanbulun bir bitki ike temsili icab etse, bu ya bir çınar ağacı, yahud bir çınar yaprağı olmalıdır. İstanbulun bir çok semtleri, bilhassa Boğ...

Batı türkçesine italyancadan gelmiş isim, “ince halat”, gemi de iskelede “çımayı kullanan”; İstanbulda halk ağzında Şirketi Hayriyenin kurulması (B.: Şirketi Hayriye) ve Boğaziçi’nde o şirket tarafından vapur iskeleleri yapılması üzerine girmişdir. Boğ...